// słowniczek

Słowniczek krypto

92 pojęć, na które trafisz w poradnikach, newsach i na platformach. Krótko i bez żargonu.

Adres portfela Podstawy
Publiczny identyfikator portfela, na który można wysyłać środki. Można go bezpiecznie udostępniać, w przeciwieństwie do klucza prywatnego.
Airdrop Bezpieczeństwo
Darmowe rozdanie tokenów. Prawdziwe się zdarzają, ale „airdropy” z linkiem w wiadomości to najczęstsza metoda kradzieży z portfeli.
Altcoin Podstawy
Każda kryptowaluta inna niż Bitcoin. Altcoiny są zwykle bardziej zmienne niż BTC.
Altseason Analiza
Potoczna nazwa okresu, w którym altcoiny rosną wyraźnie szybciej niż Bitcoin, a dominacja BTC spada.
AMM (automatyczny animator rynku) DeFi
Mechanizm giełd zdecentralizowanych, w którym cenę wyznacza wzór oparty na zawartości puli płynności, a nie arkusz zleceń.
APR / APY DeFi
Roczna stopa zwrotu: APR bez kapitalizacji odsetek, APY z kapitalizacją. Bardzo wysokie APY w krypto zwykle oznacza bardzo wysokie ryzyko.
Arbitraż Handel
Zarabianie na różnicy cen tego samego aktywa na różnych giełdach. W praktyce zdominowany przez boty.
Arkusz zleceń (order book) Handel
Lista oczekujących zleceń kupna i sprzedaży na giełdzie, z cenami i ilościami.
ATH / ATL Analiza
All-time high i all-time low, czyli najwyższa i najniższa cena w historii danego aktywa.
Bessa (bear market) Analiza
Długotrwały okres spadków cen i pesymizmu na rynku. W krypto bessy potrafią przynieść spadki o 70–90%.
Bitcoin (BTC) Podstawy
Pierwsza i największa kryptowaluta, działająca od 2009 r. Liczba bitcoinów jest ograniczona do 21 mln.
Blockchain Podstawy
Publiczny, wspólny rejestr transakcji, którego nikt pojedynczo nie kontroluje. Każdą transakcję można sprawdzić w eksploratorze bloków.
Blok Podstawy
Paczka transakcji zapisywana w blockchainie. Kolejne bloki są ze sobą powiązane kryptograficznie.
Bonding curve (krzywa wiązania) Memecoiny
Wzór, który automatycznie ustala cenę tokena w zależności od tego, ile go już kupiono. Każdy zakup podnosi cenę, każda sprzedaż ją obniża. Na pump.fun każdy nowy token startuje właśnie tak.
Bridge (most) DeFi
Usługa przenosząca tokeny między różnymi blockchainami. Mosty były celem jednych z największych włamań w historii krypto.
CEX Handel
Scentralizowana giełda (np. Binance, Kraken), która przechowuje środki klientów. Wygodna, ale wymaga zaufania do operatora.
Cold wallet (portfel zimny) Bezpieczeństwo
Portfel, którego klucze nie mają stałego połączenia z internetem, np. portfel sprzętowy. Najbezpieczniejszy sposób trzymania większych kwot.
CTO (community takeover) Memecoiny
Sytuacja, w której społeczność przejmuje prowadzenie tokena porzuconego przez twórcę.
DAO DeFi
Organizacja zarządzana przez głosowania posiadaczy tokenów, z zasadami zapisanymi w smart kontraktach.
DCA Handel
Dollar-cost averaging: regularne kupowanie za stałą kwotę, niezależnie od ceny. Opisujemy je w zakładce Strategie.
DeFi DeFi
Zdecentralizowane finanse: pożyczki, giełdy i inne usługi finansowe działające na smart kontraktach, bez banku czy pośrednika.
Dev / dev wallet Memecoiny
Twórca tokena i jego portfel. Jeśli dev trzyma dużo tokenów, może je nagle sprzedać.
DEX Handel
Giełda zdecentralizowana. Handel odbywa się bezpośrednio z portfela, przez smart kontrakt, bez pośrednika trzymającego Twoje środki. Przykład: PumpSwap.
Dominacja Bitcoina Analiza
Udział kapitalizacji Bitcoina w kapitalizacji całego rynku kryptowalut. Więcej w artykule o dominacji BTC.
Dźwignia (leverage) Handel
Handel kwotą większą niż własny depozyt, np. 10x. Mnoży zarówno zyski, jak i straty i grozi likwidacją.
Eksplorator bloków Podstawy
Strona do przeglądania transakcji i adresów w blockchainie, np. Solscan dla Solany czy Etherscan dla Ethereum.
EMA Analiza
Wykładnicza średnia krocząca. Podobna do SMA, ale większą wagę przykłada do najnowszych cen, więc szybciej reaguje.
Ethereum (ETH) Podstawy
Druga co do wielkości kryptowaluta i platforma smart kontraktów, na której działa duża część DeFi i NFT.
FDV Analiza
Fully diluted valuation, czyli wartość wszystkich tokenów, które kiedykolwiek mają istnieć, liczona po obecnej cenie.
Fiat Podstawy
Tradycyjna waluta emitowana przez państwo, np. złoty, euro czy dolar.
FOMO Handel
Fear of missing out: strach, że ominie nas okazja. Popycha do kupowania po dużych wzrostach, często na szczycie.
FUD Handel
Fear, uncertainty, doubt: strach, niepewność i wątpliwości, nieraz celowo podsycane, żeby skłonić innych do sprzedaży.
Funding rate Handel
Okresowa opłata między stronami kontraktów perpetual, która utrzymuje ich cenę blisko ceny rynkowej. Przy długim trzymaniu pozycji potrafi być wysoka.
Gas / opłata sieciowa Podstawy
Opłata dla sieci za przetworzenie transakcji. Na Solanie zwykle bardzo mała, ale bez niej nic nie wyślesz.
Graduation Memecoiny
Moment, w którym token z pump.fun kończy etap krzywej wiązania i trafia do puli na PumpSwap.
Halving Podstawy
Zmniejszenie o połowę nagrody dla górników Bitcoina, mniej więcej co cztery lata. Spowalnia tempo powstawania nowych BTC.
HODL Handel
Strategia „kup i trzymaj” przez lata. Nazwa wzięła się z literówki słowa „hold”.
Honeypot Bezpieczeństwo
Oszukańczy token, który można kupić, ale którego kontrakt blokuje sprzedaż. Wpłacone pieniądze zostają w pułapce.
Hossa (bull market) Analiza
Długotrwały okres wzrostów cen i optymizmu na rynku.
Hot wallet (portfel gorący) Bezpieczeństwo
Portfel połączony z internetem: aplikacja, rozszerzenie przeglądarki, portfel na giełdzie. Wygodny na co dzień, ale bardziej narażony na ataki.
Impermanent loss DeFi
Strata dostawcy płynności względem zwykłego trzymania tokenów, gdy ich ceny w puli rozjeżdżają się względem siebie.
Klucz prywatny Bezpieczeństwo
Tajny ciąg znaków dający pełną kontrolę nad portfelem. Kto go zna, może zabrać wszystkie środki. Nigdy go nie udostępniaj.
Kontrakt perpetual Handel
Kontrakt terminowy bez daty wygaśnięcia, zwykle z dźwignią. Najpopularniejszy instrument spekulacyjny w krypto.
Korekta Analiza
Przejściowy spadek ceny w trwającym trendzie wzrostowym, umownie o co najmniej 10%.
KYC / AML Podstawy
Weryfikacja tożsamości klienta (KYC) i procedury przeciw praniu pieniędzy (AML), wymagane przez regulowane giełdy i operatorów płatności.
Layer 1 / Layer 2 Podstawy
Layer 1 to podstawowy blockchain (np. Bitcoin, Ethereum, Solana). Layer 2 to sieć zbudowana na nim, która przyspiesza i obniża koszt transakcji.
Likwidacja Handel
Przymusowe zamknięcie pozycji z dźwignią, gdy strata zjada depozyt zabezpieczający. Zwykle oznacza utratę całego depozytu tej pozycji.
Long Handel
Pozycja, która zarabia na wzroście ceny.
Market cap (kapitalizacja) Analiza
Cena tokena × liczba tokenów w obiegu. Pokazuje skalę, ale przy małych tokenach łatwo nią manipulować.
Market maker Handel
Podmiot, który stale wystawia zlecenia kupna i sprzedaży, zapewniając płynność. Zarabia na spreadzie.
Memecoin Memecoiny
Token oparty na żarcie, memie lub modzie, zwykle bez żadnej użyteczności ani zabezpieczenia wartości. Cena zależy wyłącznie od popytu.
MiCA Podstawy
Unijne rozporządzenie regulujące rynek kryptoaktywów: zasady dla emitentów, giełd i dostawców usług w UE.
Multisig Bezpieczeństwo
Portfel, którego transakcje wymagają podpisu kilku kluczy, np. 2 z 3. Chroni przed utratą lub kradzieżą jednego klucza.
NFT Podstawy
Niewymienialny token: unikalny zapis w blockchainie, np. potwierdzający posiadanie cyfrowego obrazka. Nie musi oznaczać praw autorskich.
On-ramp / off-ramp Podstawy
Zamiana walut tradycyjnych na krypto (on-ramp) i z powrotem (off-ramp), np. zakup kartą w aplikacji.
Opór Analiza
Poziom ceny, przy którym wcześniej pojawiała się silna sprzedaż i wzrosty się zatrzymywały.
Paper trading Handel
Ćwiczenie strategii na niby: zapisywanie transakcji bez wydawania prawdziwych pieniędzy.
Phishing Bezpieczeństwo
Podszywanie się pod znane serwisy (fałszywe strony, maile, wiadomości), żeby wyłudzić dane logowania lub frazę seed.
Płynność Analiza
Jak łatwo kupić lub sprzedać bez dużej zmiany ceny. Przy małej płynności sprzedaż może mocno zbić cenę albo być praktycznie niemożliwa.
Podaż w obiegu / maksymalna Analiza
Liczba tokenów, które aktualnie krążą na rynku, oraz liczba, która kiedykolwiek może powstać. Duża różnica oznacza przyszłą presję podażową.
Proof of Stake Podstawy
Sposób zabezpieczania sieci, w którym transakcje zatwierdzają walidatorzy blokujący własne tokeny (stake). Używa go m.in. Ethereum i Solana.
Proof of Work Podstawy
Sposób zabezpieczania sieci przez kopanie: górnicy wykonują obliczenia, żeby dodać blok. Używa go Bitcoin.
Pula płynności DeFi
Zbiór dwóch tokenów zablokowanych w smart kontrakcie, z którego DEX wykonuje wymiany. Dostawcy płynności zarabiają na opłatach.
Pump and dump Memecoiny
Skoordynowane pompowanie ceny (zakupy, hype w mediach), po którym organizatorzy sprzedają z zyskiem, a cena spada. Tracą ci, którzy kupili najpóźniej.
RSI Analiza
Wskaźnik siły względnej (0–100). Wartości powyżej 70 uznaje się za „wykupienie”, poniżej 30 za „wyprzedanie”. W silnym trendzie potrafi długo pozostawać w skrajnych strefach.
Rug pull Memecoiny
Oszustwo, w którym twórcy nagle wyprzedają tokeny lub wycofują płynność, a cena spada prawie do zera.
R:R (zysk do ryzyka) Handel
Stosunek potencjalnego zysku do potencjalnej straty transakcji. R:R 1:2 oznacza, że ryzykujesz 1, żeby zyskać 2.
Seed phrase (fraza odzyskiwania) Bezpieczeństwo
12 lub 24 słowa, z których można odtworzyć portfel. Działa jak klucz prywatny, więc zapisz ją offline i nikomu nie podawaj.
Short Handel
Pozycja, która zarabia na spadku ceny. Teoretycznie strata jest nieograniczona, bo cena może rosnąć bez końca.
Slippage (poślizg cenowy) Handel
Dopuszczalna różnica między ceną, którą widzisz, a ceną, po której transakcja faktycznie się wykona. Wysoki poślizg może oznaczać zakup dużo drożej.
Smart kontrakt DeFi
Program zapisany w blockchainie, który wykonuje się automatycznie według swoich reguł. Błąd w kodzie może oznaczać utratę środków.
SMA (średnia krocząca) Analiza
Średnia cena z ostatnich N okresów, np. 50 lub 200 dni. Wygładza wykres i pomaga ocenić kierunek trendu.
Sniper (bot) Memecoiny
Bot kupujący nowe tokeny w pierwszych sekundach po starcie, żeby sprzedać je drożej kolejnym kupującym.
SOL Podstawy
Natywna kryptowaluta sieci Solana. Służy do opłat sieciowych i handlu na pump.fun.
Spread Handel
Różnica między najlepszą ceną kupna i sprzedaży. Na mało płynnych rynkach spread jest ukrytym kosztem transakcji.
Stablecoin Podstawy
Token, którego wartość ma odpowiadać walucie, np. 1 USDC ≈ 1 USD. „Stabilny” nie znaczy „bez ryzyka”.
Staking DeFi
Blokowanie tokenów, żeby wspierać działanie sieci Proof of Stake w zamian za nagrody. Wiąże się z ryzykiem spadku ceny i czasem blokady środków.
Stop-loss Handel
Zlecenie, które automatycznie sprzedaje, gdy cena spadnie do ustalonego poziomu. Ogranicza stratę, ale przy gwałtownych ruchach może wykonać się gorzej.
Świeca (candle) Analiza
Element wykresu pokazujący otwarcie, zamknięcie, maksimum i minimum ceny w danym okresie. Więcej w artykule o wykresie świecowym.
Take-profit Handel
Zlecenie, które automatycznie sprzedaje po osiągnięciu docelowej ceny i realizuje zysk.
Ticker Podstawy
Skrót nazwy aktywa, np. BTC, ETH, SOL. Uwaga: różne tokeny mogą mieć ten sam ticker.
Tokenomia Analiza
Zasady ekonomiczne tokena: podaż, podział między twórców i inwestorów, harmonogram odblokowań, zastosowanie.
Token a coin Podstawy
Coin to natywna waluta własnego blockchaina (np. SOL). Token działa na cudzym blockchainie (np. memecoin na Solanie).
Trend Analiza
Ogólny kierunek ruchu ceny: wzrostowy (wyższe szczyty i dołki), spadkowy albo boczny (konsolidacja).
Wash trading Handel
Handel samym ze sobą, żeby sztucznie zawyżyć wolumen i stworzyć wrażenie zainteresowania tokenem.
Wieloryb (whale) Analiza
Posiadacz bardzo dużej ilości danego aktywa, którego transakcje potrafią poruszyć ceną.
Wolumen Analiza
Łączna wartość transakcji w danym okresie, np. 24h. Wolumen bywa sztucznie zawyżany (wash trading).
Wsparcie Analiza
Poziom ceny, przy którym wcześniej pojawiał się silny popyt i spadki się zatrzymywały.
Wybicie (breakout) Analiza
Wyjście ceny poza konsolidację albo ponad ważny opór lub pod wsparcie. Bywa fałszywe.
Zlecenie rynkowe (market) Handel
Zlecenie wykonywane natychmiast po najlepszej dostępnej cenie. Szybkie, ale przy małej płynności drogie.
Zlecenie z limitem Handel
Zlecenie kupna lub sprzedaży po określonej przez Ciebie cenie lub lepszej. Może się nie wykonać.
Zmienność (volatility) Analiza
Jak mocno i szybko zmienia się cena. Kryptowaluty należą do najbardziej zmiennych aktywów.